رانندگان قديمي مسير تهران- اهواز، تنگ فني را بهتر از ديگران مي شناسند. تكرار بمبارانها به رانندگان جاده پلدختر انديمشك ياد داده بود كه وقتي از اولين پيج بدين سوي كوه سرازير شده و وارد تنگ فني شدند بايستي هرچه سريعتر و با بالاترين سرعت ممكن تنگه و تاسيسات نفتي نشسته بر سينه كش آن را ترك كنند. «هيچ بعيد نبود 30 ثانيه بعد بمب افكن هاي عراقي در آسمان مركز انتقال نفت پيدايشان شود و همه چيز را به آتش بكشند.» اين حرف را علي بيك وند راننده 55 ساله اي ميگويد كه كنار تريلر خود كمي بالاتر از ورودي «مركز انتقال نفت تنگ فني» ايستاده و موتور كاميونش را دست كاري مي كند. ادامه ميدهد «در زمان جنگ خطرات رفت و آمد در تمام جاده هزار كيلومتري تهران- اهواز يك طرف بود و اين دو، سه كيلومتر تا خروج از تنگ فني يك طرف. يكبار نزديك بود به خاطر عجلهام در خروج از تنگه، چپ كنم...»
سالهاي اول جنگ كه نقاط استراتژيك و حياتي صنعتي و نفتي كشور توسط عراقي ها كمتر شناسايي شده بود و بمبارانهاي هوايي كمتر انجام مي شد، خانواده هاي كاركنان مركز انتقال نفت تنگ فني نيز همراه يكديگر در آنجا سكونت داشتند. اما وقتي در چند بمباران سنگين مركز انتقال نفت چندين تن از آنان به شهادت رسيدند، تصميم بر آن شد كه تنگ فني هم اقماري شود. مشكلي ديگر بر مشكلات كار در تنگ فني افزوده شده بود.
سوز سرماي زمستانهاي تنگ فني كه در دل كوهاي زاگرس قرار دارد، سنگ را مي تركاند. هواي تابستانهايش هم گاه تا 47 درجه گرم ميشود، چون همسايه خوزستان و ديار گرما است.
شايد كار در تنگ فني را بيش از همه چيز با توجه به تعداد بمبارانها كمبود معمول امكانات در زمان جنگ سخت مي كرد. پس از هر بمباران رانندگان خودروهاي عبوري مرداني را مي ديدند كه با عضوي از خانواده و يا همكاري مجروح و يا شهيد شده از مركز انتقال نفت خارج مي شوند.
مظلوميت مردان زحمت كش را تنها كوههاي تنگ فني ديدند كه در هر بمباران چند بمب و موشك سرگردان هم نصيب دامنه هاي آنها مي شد و كوه ريزش مي گرد. به سال چهارم جنگ نكشيد؛ ساكنان روستاي كوچك پشت مركز انتقال نفت تنگ فني خاك آبا و اجدادي را ترك كردند و دهكده متروكه شد؛ تنگ فني ماند و مركز انتقالي كه چشم و چراغ زاگرس بود و همكاران سخت كوش و بيادعا. چشم و چراغي كه نبايد كم فروغ مي شد حتي يك شب، يك روز، يك ساعت، ...
اين مركز بسيار مهم هر بار به شكلي جديد بمباران مي شد، با هواپيماهايي بسيار پيشرفته. به همين دليل تنها يكبار يكي از هواپيماها توسط پدافند هوايي سرنگون شد. سيد حسين محمودوند كه اكنون در منطقه لرستان مشغول به كار است، مي گويد: «سال 65 يا 66 بود، حدود 10 روز پياپي مركز انتقال نفت آنقدر بمباران شد و بازسازي مجدد كرديم كه خستگي تمامي وجود همه كاركنان را فراگرفته بود. بسياري از كاركنان 70 روز بدون مرخصي در آنجا ماندند. مهندس آقازاده وزير نفت وقت از تمام كاركنان مركز انتقال نفت تنگ فني كه به جبهه رفته بودند خواسته بود كه به محل خدمتشان برگردند؛ تنگ فني فرق چنداني با خط مقدم نداشت، وجود تكتك كاركنان هم براي مجموعه بسيار مهم و حياتي بود.» سيدحسين ادامه ميدهد: «فضاي مركز انتقال نفت كاملاً شبيه منطقه جنگي بود. 10 متر آن سوتر ديده نمي شد چون ديوارهايي از گوني و شن در سرتاسر محوطه چيده شده بود و تمام توربينها گاه با 3 كانتينر در اطرافشان، استتار و محافظت مي شدند.» با اين حال تنگ فني در طول بمبارانها چند مرتبه تخريب شد. اگرچه تمام كارها شب انجام ميگرفت و روزها كار تقريباً تعطيل بود اما تفاوت چنداني نداشت؛ هر بار كه هواپيماها آسمان تنگ فني را اشعال ميكردند و خون و نفت با هم مخلوط مي شد، عجيب ترين تصاوير خلق مي شدند: باز توربين ها و تلمبه ها آتش گرفته و خطوط انتقال نفت گاه تا 50 متر نفت و آتش را به دل آسمان تنگ فني مي ريختند.
«روز پذيرش قطعنامه سخت ترين بمباران را داشتيم. تمام مراكز انتقال نفت منطقه بمباران شدند اما تنگ فني را با بمب هاي خوشه اي زدند. بيش از 5 ساعت آتش همه جا را گرفته بود. اگر چند دقيقه زودتر حمله مي كردند چون در حال تعويض شيفتها بوديم، حتماً بيش از 20 نفر به شهادت مي رسيدند، با اين حال 6 نفر از كاركنان به شهادت رسيدند.» اين حرفها را سيدعلي سليماني، كارمند منطقه كه اكنون سپيدي تمام موهاي سر و صورتش را گرفته، مي گويد و ادامه ميدهد:«بسياري از كاركناني كه بيشترين زحمات را درتنگ فني كشيدند و بهترين تجربيات فني و را آموختند، اكنون در بخشهاي مختلف صنعت نفت در نقاط گوناگون مشغول كارند، اما تنگ فني از خاطر هيچكس نمي رود.»
صبح تا شب، شب تا صبح؛ هنوز هم هر روز رانندگان تهران را از طريق تنگ فني به اهواز وصل ميكنند، هنوز هم نمي توان از پيچ هاي تند تنگ فني با سرعتي بيشتر از 40 كيلومتر گذشت و هنوز هم آسمان آبي تنگ فني از حصار و قاب كوههاي بلند به اين مركز انتقال نفت مي نگرد. روستاي همسايه آباد شده است، تجهيزات اين مركز نو نوار شده، تاسيسات بسياري افزوده و همه چيز تغيير كرده است؛ حتي عبارت تابلوي تلمبه خانه كه بر روي آن نوشته اند: «مركز انتقال نفت شهداي تنگ فني».
انتهاي پيام
منبع: NIORDC
نفت نيوز: مركز انتقال نفت تنگ فني يكي از مهمترين مراكز انتقال نفت شركت خطوط لوله و مخابرات نفت ايران و منطقه لرستان است كه در سال 1338 در زميني به مساحت 18 هزار متر مربع در ارتفاع 582 متري از سطح دريا در سمت غربي رشته كوه زاگرس و در حدود 20 كيلومتري جنوب پل دختر قرار بنا شده است.
وظيفه اين مركز دريافت نفتخام از مركز انتقال نفت شهيد زنگنه (سبزآب) منطقه خوزستان و پمپاژ آن به مركز انتقال نفت آسار است و همچنين دريافت فرآورده از مركز انتقال نفت بيدرويه (منطقه خوزستان) و انتقال آن به مركز انتقال نفت پل باباحسين.