متن یادداشت وی به این شرح است:
قطعا یکی از شاخص های منفی در اقتصاد ایران سهم بزرگ بخش دولتی در تولید ناخالص ملی و تبعات ناشی از آن است. به منظور تحول در ساختار این اقتصاد و بهبود شرایط بهره وری و نیز فارغ شدن دولت از وظایف تصدی گری و تمرکز آن بر وظایف حاکمیتی و سیاستگذاری کلان ، بحث خصوصی سازی و پیاده سازی سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری در خصوص اجرای اصل 44 قانون اساسی مطرح گردیده است .
نگاه به تجارب برخی کشورها از جمله ونزوئلا از نیمه دهه 80 میلادی تا پایان دهه 90 حاکی از آن است مخاطرات زیادی سر راه تحول اقتصاد دولتی وجود دارد و حتی با اتخاذ روش های نامناسب می توان کاری کرد که پس از مرگ کمونیسم در زادگاه و پرورشگاه خود ، اینک در قرن جدید در برخی کشورها فرار از اقتصاد آزاد و پناه آوردن مجدد به دامن دولت سالاری اتفاق افتد. اجرای نامناسب سیاست های ابلاغی و تکرار تجارب ناموفق در زمینه واگذاری بنگاه ها به بخش خصوصی می تواند منجر به چنین جفایی در حق ملت ایران و ایجاد بستر مناسب برای مدافعین نظام دولت سالاری شود. لذا دقت و موشکافی در مورد برخی موارد و مصادیق مطرح در کشور می تواند در جهت رسیدن به چارچوبی مناسب برای ارزیابی عملکرد دستگاه های مسئول در روند خصوصی سازی مورد استفاده قرار گیرد. ایجاد چارچوب مناسب و منطقی برای روند واگذاری ها و کمک به تداوم رشد بخش خصوصی از لوازم حرکت در مسیری است که نیاز به بازگشت های متعدد و تصحیحات پیاپی و پر هزینه نداشته باشد.
در این نوشته به بررسی و مطالعه موردی در خصوص موضوع واگذاری شرکت پتروایران به منظور ارائه چارچوبی برای ارزیابی واگذاری این شرکت و سایر موارد مشابه خواهیم پرداخت . 

اخیرا مباحث مختلفی در رسانه ها در خصوص واگذاری شرکت پتروایران به بهای 110 میلیارد تومان با پیش پرداخت 20 میلیارد تومان و اقساط 60ماهه(5 قسط سالانه) به یک شرکت بخش خصوصی مطرح شده است. به نظر می رسد پی گیری منطقی موارد ذیل و پاسخ به سوالات طرح شده در این روند می تواند در شفاف سازی شرایط و نتایج این واگذاری این شرکت مفید باشد.
در این نوشته نگارنده در اغلب موارد تنها به طرح سوالات اکتفا نموده و پاسخ آن را به مسئولین ذی ربط واگذار می کند و در واقع مسئولین هستند که باید در مقابل سوالات مطرح شده برای خود پاسخ های مناسبی را یافته باشند و از اعلام آن به مردم ابا نکنند.
 ملتی که در 22 بهمن با حضور حماسه ساز خود درک و شعور بی نظیرش را به رخ جهانیان کشید و نشان داد علیرغم همه فتنه ها و توطئه ها مردانه پشت سر رهبری ، انقلاب و خادمان نظام ایستاده است این شایستگی را دارد که از دولتمردان خود انتظار اطلاع رسانی شفاف و زدودن ابهامات درباره منافع ملی خود را داشته باشد . علیرغم اعتقاد کلی همه مردم و کارشناسان به دلسوزی و دقت مقامات و مسئولین نباید نظرات دلسوزانه و توجه کارشناسانه برخواسته از دل مردم را زیر بار سنگین سلسله مراتب دولتی و... خاموش کرد و بی پاسخ گذاشت.
قطعا توجه و پاسخگویی مسئولین به کسانی که با قبول برخی مخاطرات و از سر ا حساس تکلیف اقدام به طرح دیدگاه های خود می کنند تنها سرمایه لازم برای استمرار ارائه مشاوره های 70 میلیونی و حفظ نظارت مردم برعملکردهای دولت خدمتگزار می باشد. 

1- وجود شرایط مناسب برای واگذاری بنگاه
زمانی باید برای واگذاری یک بنگاه انتخاب شود که بر اساس معیارهای تعیین شده امکان حفظ منافع دولت و خریدار به بهترین شکل فراهم باشد . وجود شرایط رقابتی برای تملک شرکت و شفافیت شرایط مالی بنگاه عرضه شده برای فروش از لوازم تحقق این شرایط است. در خصوص شرکت پتروایران سوالات زیر مطرح خواهد بود: 

1-1-آیا فروش شرکت در شرایط رقابتی انجام شده است و بین رقبای مختلف برای برنده شدن در مناقصه رقابت واقعی اتفاق افتاده است؟
در عرضه های بورسی مشاهده شده که در مرحله کشف قیمت فروش سهام بسیار بالاتر از قیمت پایه نیز اتفاق افتاده است. این نوع فروش ضامن حفظ منافع مردم به عنوان صاحبان اصلی بنگاه های دولتی خواهد بود. البته در مورد شرکت هایی مثل پترو ایران که شرایط ورود به بورس را ندارند فروش از طریق مزایده انجام می شود. شرکت نکردن بیش از یک شرکت در این مزایده و واگذاری به تنها شرکت کننده تصمیمی بوده که در مورد این شرکت اتخاذ گردیده است. اتخاذ چنین تصمیمی در مورد شرکت های غیر فعال و زیان ده ممکن است تصمیم معقولی برای نجات دولت از تحمل بارهای اضافی باشد. اما اخباری که در رسانه ها در مورد بهره برداری از پروژه های تحت مدیریت این شرکت در دو سال اخیر منتشر شده و نیز اخباری که در مورد بهره برداری نزدیک از برخی پروزه های دیگر این شرکت آن هم در سطح حضور روسای جمهور دو کشور به گوش می رسد حاکی از چنین رکودی در این شرکت نیست. بالعکس این اخبار حاکی از اثرگذاری و اهمیت نقش این شرکت در اجرای پروژه های بزرگ و ملی است. 

1-2- آیا بر اساس ضوابط تعیین شده برای تعیین اولویت واگذاری بنگاه های مشمول اصل 44 شرکت پتروایران در اولویت واگذاری قرار می گرفته است؟
واقعیت این است که آیین نامه تعیین اولویت واگذاری بنگاه ها پس از اقدام سازمان خصوصی سازی برای واگذاری این شرکت ابلاغ شده است. اما این ابلاغ در زمانی اتفاق افتاده که واگذاری غیر قطعی بوده است و لذا این آیین نامه و شرایط آن می بایست در جمله ملاک های این بررسی دیده می شده است. حال سوال این است که آیا دربررسی انجام شده مفاد این آیین نامه مورد توجه قرار گرفته است؟ آیا براساس آن شرکت پتروایران جز شرکت هایی قرار می گیرد که در اولویت واگذاری قرار دارند؟ آیا تجربه های ناکام بعدی از قبیل واگذاری شرکت پتروپارس حاکی از این نیست که باید برای شروع روند خصوصی سازی نقاط شروع مناسب تری را انتخاب کرد ؟ اصرار بر ادامه راه از این مسیر آیا بدون چوب حراج زدن به مال ملت و مفت فروشی ممکن خواهد بود؟ 

1-3-آیا میزان مطالبات و بدهی های مبهم و مشکوک در عملکرد مالی پترو ایران در مقایسه با ارزش تعیین شده برای آن معنی دار است و یا آثار وجود این حساب ها در ارزش آتی این شرکت در جهت سود وضرر احتمالی متعاملین در این معامله موثر خواهد بود؟
در هر شرکت پیمانکاری ادعاهای متقابلی از طرف پیمانکار و کارفرما وجود دارد که تا تعیین تکلیف قطعی قابل منظور کردن در حساب های شرکت نمی باشد. در شرکتی مانند پتروایران با قراردادهای میلیارد دلاری باید دید که آثار احتمالی این موارد در تطبیق حساب بین این شرکت و کارفرمایان آن آیا در مقابل ارزش تعیین شده برای این شرکت قابل اغماض است و یا اینکه می تواند قطعی شدن این حساب ها آثار قابل توجه و محسوس بر ارزیابی انجام شده داشته باشد. اقدام برخی خریداران برای عودت شرکت های خریداری شده از دولت گاها بواسطه ظهور آثار آتی چنین مواردی که منجر به ضرر و زیان قطعی خریدار شده اتفاق افتاده و از طرف دیگر قطعی نکردن مطالبات شرکت های در حال واگذاری از طریق تبانی با خریداران آتی می تواند راهی برای فریب دولت و تضییع حقوق ملت در واگذاری های آتی شود. لذا بررسی و شفاف سازی این موارد از جهت پیش گیری از ضرر و زیان طرفین معامله لازم و ضروری است . به خصوص باید توجه کرد که پذیرش ادعاهای شرکت واگذار شده در قراردادها ،از طرف کارفرمایان دولتی بعد از واگذار شدن این شرکت ها به بخش خصوصی با دست اندازها و چالش های متعددی همراه می شود. 

2- تناسب ساختاری و توان مدیریتی خریدار با شرکت واگذار شده و اطمینان از وجود توان لازم برای تداوم فعالیت بنگاه واگذار شده:
در واگذاری ها گاه با خریدارانی مواجه می شویم که فاقد توان لازم برای حفظ فعالیت هستند واگذاری به توقف بنگاه و انهدام آن منجر می شود. در مورد این معامله و برآورد نتایج احتمالی آن باید دقت شود؛ چون شرکت پتروایران از شرکت های فعال در توسعه میادین نفتی مشترک با کشورهای هم جوار است و هر نوع توقف در روند اجرای پروژه های آن و یا آسیب وارد شدن به ساختار انسانی و دانشی آن برای منافع ملی تبعاتی بسیار سنگین تر از ارزش تعیین شده برای فروش شرکت در این معامله را دارد . برای ارزیابی قد و قواره شرکت خریدار و توانمندی آن در تداوم فعالیت شرکت ارزیابی از طریق توجه به پاسخ سوالات زیر ممکن می شود:
2-1-حجم قراردادهای جاری شرکت پتروایران در زمینه بالادستی نفت چه چقدر است؟
2-2-حجم کل قراردادهای شرکت خریدار پتروایران در زمینه بالادستی نفت چقدر است؟
2-3- پیش بینی حجم قراردادهای در حال انعقاد و قابل انعقاد شرکت پترو ایران در یکسال آتی چقدر است؟
2-4-حجم مجموع پروژه های نفتی انجام شده توسط شرکت خریدار در زمینه بالادستی نفت چه مقدار بوده است؟
2-5- عملکرد شرکت خریدار در انجام تعهدات قراردادی خود با کارفرمایان نفتی تا کنون چگونه بوده است؟

3- اطمینان از تکافوی توان مالی خریدار برای ادره فعالیت های بنگاه واگذارشده:

از عوامل مهم دیگری که باعث ناکامی در برخی واگذاری های قبلی شده است عدم توان مالی خریداران برای تامین منابع مالی لازم به منظور انجام تعهدات و قراردادهای شرکت های واگذار شده بوده است. این موضوع حتی گاها باعث عدم پرداخت اقساط آتی مورد توافق در معامله نیز گردیده است. اخیرا خبر ممنوع امعامله شدن سهام تعدادی از شرکت های واگذار شده به دلیل عدم پرداخت اقساط خرید سهام از طرف خریداران در مطبوعات و رسانه ها منتشر گردید. در مورد شرکت پتروایران و یا هر شرکت دیگری پاسخ به سوالات ذیل می تواند در تعیین و تایید صلاحیت خریدار موثر باشد:

3-1-شرکت پترو ایران برای انجام تعهدات قراردادی خود تنها طی یک سال آیِنده به چه میزان تامین منابع مالی نیازمند است؟
3 -2 - شرکت خریدار پتروایران تاکنون برای انجام قراردادهای خود چه مبلغی را در قالب فاینانس تامین کرده است؟
3-3- شرکت پتروایران بابت تامین مالی برای انجام پروژه های خود تا به حال چه مبلغی از دولت در قالب فاینانس دریافت نموده است؟

4- سایر صلاحیت های عمومی خریدار:
فعالیت در زمینه بالادستی در قالب یک شرکت بزرگ پیمانکاری مستلزم داشتن ظرفیت ها و صلاحیتهای مختلفی است .
- با توجه به درگیر بودن چنین شرکتی با حوزه های نفتی مشترک و تداخل منافع ملی و منافع این شرکت با منافغ شرکت های بزرگ و قدر بین المللی و سود آنها از توقف و کندی فعالیت های این شرکت یکی از مهمترین این صلاحیت ها ی هر خریداری داشتن صلاحیت های امنیتی است که باید توسط دستگاه ها و مراجع ذی ربط در دولت صورت گرفته و بطور پیوسته نیز پایش شود. هر نوع تبانی با ذی نفعان خارجی می تواند بدون هیچ فعالیت و سرمایه کذاریی برای افراد فاقد صلاحیت ایجاد درآمدهای بی زحمت و پر سود نماید. این حق مردم و دولت است که منابع و منافع خود در این حوزه ها را بدست افراد شایسته و معتمد بسپارند. متاسفانه امروزه حتی با طرح موضوعاتی در رابطه با وجود برخی حواشی مرتبط با بستگان برخی خواص مواجه هستیم. این واقعیات بها دادن به بررسی این صلاحیت ها را بشدت مطرح می کند. بی توجهی در این موارد در بین همسایگان ما نیز نتایج ناخوشایندی را به بار آورده است حتی اخباری در مورد نفوذ عوامل وابسته به دستگاه های اطلاعاتی وابسته به اسرائیل در شرکت های تامین کننده خدمات مخابراتی در برخی کشورهای هم جوار منتشر شده است که حاکی از توجه بیگانگان به منافع استراتژیکشان در دیگر کشورها است. لذا بیداری و توجه در این زمینه ها بیهوده نخواهد بود. 

4-1-آیا در واگذاری شرکت های مهم و استراتژیک که شرکتی مثل پترو ایران یکی از آنها است ،دستگاه ها و افراد مسئول به احراز اینگونه صلاحیت ها در خریداران توجه می نمایند؟
در صنعت بالادستی برخورداری از ظرفیت های مناسب برای توسعه همکاری های بین المللی و استفاده از خدمات پیمانکاران یزرگ در تامین کالا و خدمات از الزامات قطعی است. با توجه به این موضوع عملکرد شرکت خریدار در جلب همکاری پیمانکاران بین المللی چگونه بوده است؟ آیا موضوع اعلام قطع همکاری برخی از آنها با شرکت پتروایران در صورت واگذاری و انتقال مالکیت به شرکت خریدار صحت دارد؟ به چه دلایلی این موضوع از طرف پیمانکاران بین المللی مطرح شده و چه اثری بر روند اجرای پروژه های این شرکت خواهد داشت؟ 

4-2 - در مجموع آیاعملکرد کنونی و ظرفیت شرکت خریدار در جلب همکاری های بین المللی و کار با پیمانکاران معتبر خارجی برای تداوم و توسعه فعالیت شرکت مورد ارزیابی قرار گرفته است؟
حوزه بالادستی نفت از موضوعات مطرح برای جلب سرمایه گذاری خارجی و نیز توسعه همکاری های بین المللی با دولت های دوست می باشد و در چارچوب تفاهم بین دولت جمهوری اسلامی ایران و سایر دولتها برخی فعالیت ها در این زمینه شکل گرفته است. با عنایت به اینکه برخی پروژه ها و مشارکت های بین المللی پتروایران در ارتباط با پروژه هایی از قبیل توسعه میدان جفیر در قالب مشارکت با شرکت های ملی نفت وابسته به دول خارجی انجام شده و محور این همکاری ها روابط بین دولت ها بوده است. در انتقال مالکیت شرکت پترو ایران همکار خارجی که شرکت ملی نفت وابسته به دولت بلاروس است ، ناگهان خود را به جای دولت ایران و شرکتی که نماینده دولت ایران شناخته می شود با یک شرکت خصوصی طرف حساب خواهد دید. پذیرش این موضوع توسط شریک خارجی نیاز به هماهنگی قبلی و وجود ظرفیت کافی در شرکت خریدار برای ورود به مشارکت با شرکتی در حد یک شرکت ملی نفت وابسته به یک دولت خارجی را دارد. وارد کردن یک شرکت خصوصی به چنین مشارکتی به خودی خود دارای ارزش اقتصادی چشمگیری برای هر شرکت خصوصی می باشد. 

4-3- آیا نظرات مقامات ذی ربط در روابط خارجی و آثار این تغییر مالکیت بر مسائل ناشی از روابط بین دولت ها در انجام همکاری ها مد نظر قرار گرفته است؟ و واکنش های احتمالی در سطح این روابط به شکل مناسبی مدیریت شده و آثار آن بر ادامه همکاری ها و پیشرفت پروژها مد نظر قرار گرفته است؟ آیا ظرفیت شرکت خریدار برای طرف مشارکت قرار گرفتن با شریک خارجی در این قد و ائدازه مورد بررسی و تایید قرار گرفته است؟
عملکردها و وضعیت کنونی هر خریداری در ارتباط با نظام اقتصادی جامعه نیز از نکات مهم در ارزیابی صلاحیت کسانی است که وارد معامله و خرید شرکت های دولتی می شوند. از نکات مهم درباره این اشخاص انجام تعهدات قبلی آنها در برابر نظام اقتصادی کشور است. این شایستگی با معیارهای شفاف و کمی زیادی قابل ارزیابی است اما حداقل موضوع تعهدات جاری و تعهدات معوق آنها نزد سیستم بانکی باید مورد توجه قرار گیرد.

4-4-عملکرد شرکت خریدار پتروایران در انجام تعهدات خود به سیستم بانکی در داخل کشور چگونه بوده است؟ آیا این شرکت و سهامداران اصلی آن دیون معوق نزد سیستم بانکی دارند؟ حجم دیون معوق آنها به سیستم بانکی چقدر است؟

5- برخی نکات در ارتباط با شیوه ارزیابی شرکت ها :

یکی از نکات کارشناسی مهم در ارزیابی ارزش شرکت ها در بازار توجه به ارزش دارایی های نامشهود آنها است. در ارتباط با بسیاری بنگاه هایی که فعالیت های تولیدی ساده و یا غیر متمایز دارند روش ارزیابی عمدتا متکی بر ارزیابی دارایی های مشهود است و براساس ارزش ترازنامه ای دارایی ها اقدام به ارزیابی می شود. اما در مورد بنگا ه هایی که سودآوری و فعالیت آنها متکی به سابقه واعتبار در بازار (برند)، توان عقد قراداد با مشتریان ، دانش فنی ، تجربه ، برآورد سود آتی قراردهای جاری و... ملاک ها کاملا متفاوت است . در واقع آنچه که در زبان سنتی بازاری ما به عنوان سرقفلی از آن یاد می شود در دانش اقتصاد امروز به عنوان Enterprise Value)  EV) یا ارزش بنگاه مورد بحث قرار گرفته و در معامله روی سهام این نوع از بنگاه ها بطور متعارف مد نظر قرار می گیرد. 

برای اینکه مشخص شود آیا چنین پارامترهایی باید در ارزیابی سهام پترو ایران مد نظر قرار گیرد یا نه، لازم است به سوالات زیر پاسخ داده شود: 

5-1- سود عملکرد سال های 2008 و 2009 شرکت پترو ایران بر اساس صورت های مالی حسابرسی شده و آخرین گزارش های مالی آن چقدر بوده است؟ 

5-2-آیا شرکت خریدار حاضر است در این معامله بابت مبلغ تعیین شده در مزایده تنها اموال و دارایی های محسوس و تعهدات و دیون قراردادهای جاری شرکت پترو ایران را تملک نموده و قالب حقوقی ، برند و قراردادهای آتی و منعقد نشده و سایر دارایی های نامحسوس شرکت پتروایران از قبیل دانش فنی ،سوابق و تجارب کاری ،... را برای وزارت نفت باقی بگذارد؟ آیا این موارد و سرقفلی مربوط به آنها در قیمت گذاری فروش شرکت پتروایران لحاظ شده اند و به شرکت خریدار تعلق می گیرند؟ 
علاوه براین گویا در دوره توقف واگذاری وقایع مهم و اثرگذاری بر ارزش ارزیابی های قبلی شرکت پترو ایران اتفاق افتاده است که این وقایع آثار محسوس و قابل توجه بر ارزش و روند کارشرکت پتروایران داشته است. از اهم این موارد عقد قراردادهای جدید با سود برآوردی قابل توجه طی سنوات آتی و ورود به عقد قرارددهایی با ارزش بالغ بر چند میلیارد دلار بوده است. گویا این موارد با ذکر جزئیات به اطلاع مراجع ذی ربط در خصوصی سازی و وزارت نفت نیز رسیده است. 

5-3- اصرار بر ادامه روند واگذاری و خصوصی سازی شرکت پتروایران بدون لحاظ مواردی که باعث تغییر در قیمت برآورد شده در ارزیابی های قبلی می شود آیا در جهت صیانت از منافع ملی است؟

6-رعایت نکات لازم به منظور حفظ حقوق مردم و دولت بعد از انجام واگذاری : 

در تنظیم برخی روابط و مناسبات بین شرکت های دولتی و کارفرمایان آنها که عمدتا بخش های دیگری از دولت هستند شرایط و ضوابطی متمایز با شرایط و ضوابط بین بخش خصوصی و دولت حاکم است و لازم است قبل از واگذاری شرکت های دولتی به برخی نکات دقت شده و در مناسبات فی مابین این شرکت ها و کارفرمایان دولتی باعنایت به تبعات ناشی از تغییر در مالکیت تجدید نظر شود. 

6-1-نوع تضامین اخذ شده از شرکت پتروایران بابت استرداد تسهیلات دریافتی از دولت آیا تکافوی استیفای حقوق مردم و بیت المال را پس از واگذاری این شرکت به بخش خصوصی خواهد کرد؟ آیا با حجم زیاد بدهی به دولت ، راهکاری برای احقاق حق مردم منظور شده و یا این که پس از واگذاری، شرکت خریدار بدون تامین وثایق لازم برای تادیه بدهی های شرکت پتروایران ، در موضع حاکم برمردم و دولت قرار خواهد گرفت؟ 

6-2-نوع و میزان تضامین اخذ شده از شرکت پترو ایران بابت حسن انجام کار آیا به شکلی بوده که بر اساس آن بتوان تعهد مالک خصوصی به اجرای تعهدات قرادادی را تضمین کرد؟
6-3-آیا شرایط در نظر گرفته شده برای اعلام ادعا (Claim) از طرف کارفرما و پیمانکار در قراردادهای فی مابین به شکلی تنظیم شده که امکان بهره برداری های احتمالی بعد از انتقال مالکیت سد شده باشد؟ یا ممکن است بر اساس تکیه بر اعتماد متقابل بین دستگاه های دولتی شرایط claim در قراردادهای فعلی به دقت دیده نشده و راه های طرح ادعا و استنکاف از انجام تعهدات برای مالک بعدی فراهم باشد؟ 

به نظر می رسد پاسخ کارشناسی شده و دقیق به سوالات فوق می تواند ملاک های لازم برای قضاوت در مورد درستی شیوه ارزش گذاری و مسیر طی شده برای انجام آن و اهلیت و توان شرکت خریدار برای اداره صحیح به منظور ادامه فعالیت و شکوفایی شرکت پتروایران را در جهت تامین منافع ملی نشان دهد و به ابهامات ایجاد شده نزد افکار عمومی خاتمه دهد.
انتهای پیام