- چه اقدامات ایمنی می بایست انجام می شد ولی در این چاه انجام نشد و منجر به این حادثه گردید؟
- آیا احتمال بروز حوادث مشابه در آینده وجود دارد؟
- در صورت مثبت بودن پاسخ چه باید کرد؟
هر چند نفت نیوز تمام این گزارش تحلیلی را براساس اسناد و مدارک لازم ارایه می دهد ولی با این وجود آمادگی خود را برای استفاده از دیدگاه دیگر همکاران فنی صنعت نفت اعلام می دارد.

تاریخچه مختصر چاه 104 مارون

چاه مارون 104 در مرداد ماه سال 1355 توسط شرکت westburne در سازند آغاجاری ( سطح زمین ) آغاز و در طی 112 روز حفاری در عمق حدود 3650 متر در سازند آسماری جهت تولید نفت تکمیل گردید .  پس از آن از طریق مشبک های ایجاد شده در لوله آستری 15 اینچ در این سازند در عمق حدود 3500 متری بهره برداری از این چاه با دبی 8000 بشکه در روز آغاز و پس از آن بدلیل مشکل تولید گاز اضافی بتدریج کاهش یافت و در نهایت با دبی 2000 بشکه در روز در مدار تولید قرار گرفت . 

در آن زمان - یعنی سال 55 - رییس وقت اداره زمین شناسی مناطق نفتخیز جنوب که متولی طراحی این چاه بود فردی به اسم آقای سجادی بود (از وضعیت فعلی وی اطلاعی در دست نیست) و شرکت های متولی هدایت حفاری و دست اندرکاران دکل حفاری نیز خارجی بودند.
با این مشخصات:
شرکت: westburne
Rig no 212
Rig type ( natinal 110 )
طراح: H.H Bush مدیر حفاری مناطق (manager drilling )


استانداردهای بکارگیری لوله جداری چاهها

Casing گذاری یا نصب لوله جداری بر اساس اصول واقعی که از همان زمان هم در بسیاری از چاهها لحاظ می شد می بایست با توجه به تغییرات فشار سازند از 8/5-18 ، سپس 8/3-13 ، و متعاقب آن 8/5-9 استفاده شود و نمونه بازر آن چاه 70 مارون - در فاصله دو کیلومتری چاه 104- می باشد که قبل از چاه 104 حفاری گردید ولی با این وجود بر همین منوال عمل شد.
متاسفانه در چاه 104 با هدایت کارشناسان خارجی متولی اداره حفاری مناطق نفتخیز به ریاست آقای بوش و بدون در نظر گرفتن تغییرات پرفشار سازند فقط از یک Casing 8/3-13 و سپس 8/5-9 استفاده گردیده و لوله جداری 8/5-18 را ظاهراً بخاطر صرفه جویی در هزینه ها حذف کردند که همین امر منجر به وقوع این حادثه بعد از گذشت 30 سال از حفاری شده است.

طراح ایرانی چاه (آقای سجادی) هوشمندانه عمل کرده بود
 بر اساس برنامه پیش بینی زمین شناسی با مدیریت آقای سجادی ( در سال 1976) جداره گذاری بترتیب ً8/5-18 ، ً8/3-13 و ً8/5-9 درون پوش سنگ (مطابق استاندارد) مدنظر قرار گرفته بود
اما در پیش بینی حفاری ( آقای بوش در سال 1976 ) طرز لوله گذاری بترتیب ً8/3-13 ، ً8/5-9 و ً7 در پوش سنگ لحاظ گردیده بود که این برنامه با برنامه پیش بینی زمین شناسی به ریاست آقای سجادی مغایرت داشته و حفاری چاه بر اساس برنامه حفاری ( آقای بوش ) و لوله گذاری آن بدلیل یک جداره بودن ً8/5-9 در عمق حدود 690 متری چاه دچار فوران به سطح شده است.
این اقدام آقای بوش در حالی صورت گرفت که که چاه همجوار آن یعنی چاه 70 در 2 کیلومتری چاه 104 هم قدیمی تر است و هم سه جداره می باشد.
بنابراین متهم اصلی این خطای عمدی یا منفعت طلبانه  شخص آقای بوش رییس وقت اداره حفاری مناطق نفتخیز است که بنا به دلایل نامشخصی یک لوله جداری در چاه 104 کمتر استفاده کرد و منجر به این خسارت کلان در زمان حاضر شد.

توضیح اینکه با توجه به تکتونیک فعال موجود در مناطق نفتخیز جنوب ( فروافتادگی دزفول) که ناشی از حرکت عکس العمل فرورانش پی سنگ صفحه عربستان به زیر صفحه ایران مرکزی می باشد ،  این وضعیت سبب تشکیل ساختارهای تاقدیسی در منطقه گردیده است .
 امروزه این قبیل تنش ها و استرس های زمین شناسی همچنان تداوم دارند و آزادسازی نیروهای درونی به شکل چین خوردگی ها و ایجاد زمین لرزه ها و زمین لغزش های سطح الارضی و تحت الارضی امکان پذیر است .  کارشناسان مختلف مرتبط با مخازن نفتی و زمین شناسی بر این باورند چنین پدیده های نئوتکتونیکی یکی از دلایل اصلی مچالگی لوله های جداری و تخریب دیواره چاهها در منطقه و بویژه میدان مارون می باشد .
بطور قطع آقای سجادی نیز با مطالعه و درک همین شرایط مخزن بود که نحوه Casing گذاری را محکم و مطمئن انتخاب کرده بود اما آقای بوش بر خلاف آن عمل کرد. (طبق مقررات شرکت ملی نفت ایران، اداره حفاری موظف به اجرای طرح زمین شناسی است.) 

حال چه باید کرد؟

در حال حاضر ممکن است مشابه چاه 104 مارون باز هم در کشور و بویژه در میدان مارون وجود داشته باشد بنابراین لازم است مسوولان امر بویژه در بخش فنی شرکت های تولیدی همچون مناطق نفتخیز جنوب ضمن شناسایی این موارد نسبت به ایمن سازی آنها اقدام نمایند.
البته خوشبختانه به دلیل واقع شدن چاه 104 در منطقه ای غیر مسکونی، خسارت جانی در پی نداشته نداشته است اما اگر خدایی ناخواسته قرار باشد این حادثه در چاههای نفتی شهر اهواز همچون چاههای نزدیک فرودگاه یا دیگر شهرهای نفت خیز جنوب اتفاق بیفتد ممکن است کنترل آن به این راحتی و بدون تلفات جانی ممکن نباشد.

بنابراین پیشنهاد ما این است: در اولویت اول ایمن سازی چاههای موجود در مناطق مسکونی شهرها انجام شود و حتی المقدور تمام چاههای نفت و گاز این مناطق به شیرهای ایمنی عمقی مجهز تا خدایی ناخواسته در صورت بروز حادثه خسارت ها به حداقل ممکن کاهش یابد.
در پایان گروه تحلیل و تفسیر نفت نیوز به سهم خود از همه دست اندرکاران مهار چاه 104 مارون که بدون چشمداشت مادی و صرفاً برای اعتلای ایران اسلامی خطرات احتمالی را به جان خریدند و این چاه را با وجود سختی های فراوان مهار نموده و برگ زرین دیگری بر افتخارات خود افزودند تشکر و قدردانی می نماید.
انتهای پیام