نور، صدا، تصویر از مولفه‌هایی است که بر قدرت و نیرومندی این رسانه افزوده است. به همین سبب می گویند مطلوبیت در این هنر به شکل تاثیر گذاری پدیدار است به این معنا که انسان مادی براساس تلاش و کوششی که متحمل می شود وجهی دریافت می کند مقداری از این وجه را به اتاقکی به نام گیشه می دهد و از آن جا با تکه کاغذی که بلیت گفته می شود وارد سالنی می شود که نامش انتظار است. بعد از آن وارد سالن دیگری می شود که فیلم به نمایش در می آید ؛ یعنی نور، صدا، رنگ و تمام قابلیت های سمعی و بصری آن انسان را که حال، مخاطب نام دارد تحت سیطره خود قرار می دهد و او را از دنیای بیرون از سالن ایزوله (جدا) می کند. 
حدود دو ساعت این جریان سیر می کند. فیلم تمام می شود و مخاطب از سالن تاریک نمایش، بیرون می‌آید. که نقطه بررسی و ارزیابی «مطلوبیت» همان زمان است، به طوری که اگر گزارشگری از مخاطبان فیلم بخواهد نظرشان را راجع به اتفاقات داخل سالن نمایش اظهار کنند، بهترین و مطلوب‌ترین خروجی فکر و برداشت آنان منعکس می شود. ویژگی اشاره شده، بخشی از ویژگی‌های این رسانه نیرومند است.
نقش سینما در تغییر رفتارهای اجتماعی جامعه را می توان در سال های دور در جنوب کشورمان بررسی کرد ؛ در شهر آبادان، شهری در جنوب ایران. این شهر پیش از نفت سکنه چندانی نداشت، نفت صنعت را آورد، صنعت مردم را و شهر وسعت گرفت. در آن مقطع زمانی وجود پالایشگاه نفت منبع درآمدی بود. با توجه به شرایط اجتماعی، مردم از اقصانقاط کشور برای اشتغال به کار و بهره مندی از مزایایی که صنعت نفت فراهم می کرد، مثل خانه شرکت نفتی، جیره و امکانات رفاهی به آبادان مهاجرت می کردند. از این رو بود که فرهنگ شهر مجموعه ای از تمام فرهنگ‌های موجود در سطح کشور را در بر داشت و از سوی دیگر فعال بودن پالایشگاه نفت، موجب تجمع نیروهای متخصص نفت انگلیسی در آن شهر شده بود.
 
آنان برای ایجاد رفاه و دور نشدن از چرخه ی پیشرفت و تحولات درون کشور خود، سینما را در مطلوب ترین شرایط با سالن های نمایش دهنده در آن زمان در شهر آبادان تاسیس کردند. و در آن دهه، هرشب فیلم هایی را به نمایش در می آوردند که شب قبل در لندن پخش می شد. اشاعه و ترویج این فرهنگ رفته رفته در فرهنگ خودی رخنه کرد به طوری که در ساختار اجتماعی آن شهر (آبادان) تاثیرات قابل توجهی ایجاد کرد.
جدا از بررسی مسایل منفی، سینما پنجره ای به دنیای بیرون از شهر و به کشورهایی گشود که زمینه ی توسعه در آن ها فراهم شده بود و با شتاب و ضرب آهنگ بالا به پیش می رفت، حاصل انعکاس و انتقال این اتفاقات در اذهان عمومی «شهر آبادان » به ویژه برای قشر جوان سمت و سویی به ارمغان آورد و سرانجام تاثیرات رسانه سینما به یک آرمان مبدل شد و منجر به ظهور هنرمندانی گردید که از آن میان می توان به ناصرتقوایی، امیر نادری و منوچهر محمدی اشاره کرد. به تعبیری معلول علتی به نام تاثیر گذاری سینما بر شخصیت آدم های آن شهر ماجراجو و پر جنب و جوش بوده است. 

گفتنی است، ناصر تقوایی در سال 1382 در جشنواره فیلم نفت که در شهر اهواز برگزار شد، ضمن ابراز خاطرات و دل‌مشغولی‌های ذهنی‌اش نسبت به محل پرورش خود « آبادان» و تاثیر پذیری از هنر سینما به دل نگرانی هایی در حوزه پرورش نسل جوانی که ویژگی مرزنشینی از یک سو به عنوان عاملی که می تواند آسیب پذیر باشد و از سوی دیگر جاذبه های سینما و نقشی که در جهت بهبود بخشیدن به این شرایط می تواند داشته باشد پرداخت. از نقش هنر سینما در تغییرات اجتماعی گفته ها بی حد است. 
در ذکر تاثیرات این رسانه نیرومند و تاثیر گذار اشاره ای هم داریم به تغییر و تحولاتی که در دیگر جوامع به وجود آورده است و حتی گاهی با سبکی خاص همراه بوده است. مثل سینمای نئورئالیسم ایتالیا. بعد از جنگ جهانی دوم و آثار مخربی که ناشی از این جنگ در کشور ایتالیا باقی ماند پدیده ای به وجود آمد به نام سینمای« نئورئالیسم » که در تعریف آن آمده است از پلاتوهای پرهزینه و با شکوه بیرون بیاییم و از لوکس گرایی و حاشیه رفتن و واقعیت را پنهان کردن دور شویم، دوربین های فیلمبرداری را به عمق کوچه و پس کوچه ها ی شهر ببریم و ثبت و ضبط کنیم، آن واقعه تلخ و اتفاقاتی را که مولود جنگ بوده و از فقر، درماندگی و بیچارگی مردم که جنگ برای آن ها به بار آورده بگوییم. 

در این جا نیز باز هنر سینما به عنوان وسیله‌ای که به طور عمیق و شگرف وارد لایه های پنهان و دور از دسترس مخاطبان و حتی مسوولان تصمیم گیرنده می شود، مطرح است. به گفته ی بزرگی از دنیای سینما فیلم « برشی از زندگی است ». آنچه تاکنون نگارش شد همه برای تعیین نقش، جاذبه و تاثیراتی بوده است که سینما در تغییر نگرش و رفتار اجتماعی جامعه می تواند داشته باشد.

* رییس روابط عمومی شرکت نفت فلات قاره ایران

تاریخ سینما در آبادان *

آبادان ، قلب تپنده صنعت نفت ایران ، از همان سال های آغازین پیدایش نفت ، به سبب حضور گروه های مختلف مهندسین ، تکنسین ها وکارگران خارجی که در صنایع نفتی به کار گمارده شده بودند ، از سال ها قبل از تأسیس و ایجاد سالن های رسمی سینما ، شاهد نمایش فیلم های صامتی بود که در مکان های پراکنده مثل توقفگاه های اتومبیل و باغ ها با قیمت نازل برای مردم به نمایش در می آمد و نیز کارمندان انگلیسی شرکت نفت آن زمان ،‌ گهگاه با خودروهای سیار در گوشه و کنار شهر مستقر می شدند و به نمایش فیلم های کوتاه بهداشتی و تبلیغاتی می پرداختند . در آبادان عمر سینما تقریباً برابر عمر پالایشگاه عظیم نفت (1287) است .در بولتن اولین جشنوارهء فیلم نفت آمده است که :

«به موازات گسترش تأسیسات صنعت نفت و همگام با آن گسترش شهر و افزایش جمعیت ، در کمتر از 65 سال ، آبادان با داشتن 13 سالن سینمای عمومی و بیش از 6 سینما متعلق به شرکت ملی نفت ایران ، دارای بیشترین سالن های سینما در استان خوزستان و به احتمال زیاد بین شهرهای ایران - بعد از تهران - شد که البته با گذشت زمان از شمار این سینماها کاسته شد»

 
در حالی که طبق بررسی ها و پژوهشهای معتبر این برآورد خالی از اشکال نیست چرا که در این آمار ، سه سالن سینماهای مربوط به نیروی دریایی از جمله سالن لوکس و مجلل باشگاه ملوان در بوارده جنوبی و نیز سینمای کوچک گمرک ،سینمای ارامنه و چند سینمای دیگر در نظر گرفته نشده است و با لحاظ نمودن این سینماها ،آبادان دارای 28 سینمای کوچک و بزرگ بوده که در میان تمامی شهرهای ایران بعد از تهران بالاترین رتبه را دارا بوده است.در کتاب آمار ایران در سال 1353 خورشیدی که زیر نظر سازمان برنامه و بودجهء کشور چاپ و منتشر می گردید ،آمار سالنهای سینمای چند شهر بزرگ کشور بدینگونه نوشته شده است :

1-تهران 39 سینما 2-آبادان 28 سینما 3-شیراز 9 سینما 4-اصفهان 4سینما 5-مشهد 4 سینما.

  همزمان با شروع پروژه ساختمانی پالایشگاه نفت ، انگلیسی ها محلی برای نمایش فیلم احداث کردند و با دستگاه آپاراتی که از انگلستان آورده بودند ، تقریباً به طور منظم به نمایش فیلم هایی به زبان اصلی پرداختند .اولین سالن سینمای آبادان که بطور منظم و مرتب در آن فیلم نمایش داده شد ،سالن سینمای انگلیسیها در محل پتروشیمی فعلی ابادان بوده است که بعدها با ساخته شدن سالن سینما تاج این سالن را کارمندان ارشد انگلیسی به کارگران هندی تحویل دادند و این سینما که تا سه سال پیش هنوز هم بقایای آن باقی بود ،به سینما هندیها مشهور گشت.این سالن که سوله ای ساده بود و فقط فیلمهای صامت در آن نمایش داده میشد دارای یک پیانوی مارک korg بود که این پیانو نیز تا سه سال پیش وجود داشت ولی به دلایل نا معلومی!!! ناپدید گردید. یک افسر هندی که نواختن پیانو را در نیروی دریایی انگلستان آموخته بود در هنگام پخش این فیلمهای صامت وظیفهء نوازندگی و ارائه موزیک مطابق با حال و هوای فیلم را داشت. اولین فیلمی نیز که در این سینما به نمایش در آمد فیلم سینمایی میمون وحشی بوده است .

از اولین سالن نمایش ، نه فقط مردم شهر بلکه کارگران ایرانی و هندی شرکت نیز حق استفاده نداشتند ، البته انگلیسی ها گهگاه در مناطق مختلف شهر با آپارات سیار فیلم های خبری بهداشتی و تبلیغاتی به زبان اصلی نمایش می دادند که اگر چه مردم چیزی از فیلم ها دستگیرشان نمی شد ولی به محل نمایش هجوم       می بردند . این سینمای سیار معمولاً در محل قرنطینه (محل سابق اداره بهداشت در کنار اروند رود) و حیاط دبیرستان رازی تشکیل می شد .یکی از کارگران ایرانی که برای پخش این فیلمها و به عنوان آپاراتچی استخدام گردیده بود و تا کنون در قید حیات می باشد و مردم آبادان به مناسبت شغلش او را عبدا... فیلمی می نامیدند در حال حاضر در بازار جمشید آباد مشغول کار و کسب است.

با پایان یافتن کارهای ساختمانی پالایشگاه و نزدیک شدن زمان بهره برداری،انگلیسی ها در کنار سایر امکانات و تسهیلات رفاهی نظیر خانه های مجلل و مشجر ، بیمارستانها ، فروشگاه های بزرگ ، باشگاه های قایق رانی ، اسب دوانی ، گلف و استخر، در محل نزدیک منازل سازمانی رؤسا و کارمندان عالی رتبه شرکت باشگاهی ورزشی و تفریحی به نام «جیم خانه» ساختند که مدت ها در آنجا فیلم نمایش     می دادند . پیش از جنگ جهانی دوم ، در شرق آبادان ، در نزدیکی محله بوارده جنوبی ، سینمای مجللی با آجر نسوز قرمز رنگ (موسوم به آجر لندنی) ساخته شده بود که در سال 1323 با نام سینما تاج افتتاح شد و محل اجرای نمایش و کنسرت های بزرگ نیز بود .

سینما تاج با 1178 نفر گنجایش ، تا مدت های طولانی فقط در انحصار رؤسا و کارکنان شرکت قرار داشت .ساختمان سینما تاج که به شکل شیر نشسته ساخته شده بود ،دقیقاً به شکل کلاه ملکهء انگلستان طراحی شده است.

 با گسترش پالایشگاه ، برای کارمندان و کارگران ایرانی و هندی شرکت نیز چند سالن سینما تأسیس گردید . سینمای باشگاه نفت آبادان با دو سالن در منطقه بهمنشیر ساخته شد . سالن زمستانی 700 نفر و محوطة تابستانی آن 1500 نفر گنجایش داشت و ویژة استفاده کارگران شرکت نفت و اعضای خانوادة آنان بود .

سینمای باشگاه  گلستان نیز با 200 نفر گنجایش در منطقه بریم و سینمای تابستانی بریم (انکس) با 1000 نفر گنجایش برای استفاده کارمندان شرکت نفت و اعضای خانواده آنان (که عضو باشگاه بودند) تأسیس شده بود . سینمای باشگاه نفت پیروز با 700- 600 نفر گنجایش آخرین سینمای شرکتی بود که ویژه کارگران ساخته شد و سالن نمایش دانشکده نفت نیز متعلق به شرکت نفت بود که در آنجا بیشتر فیلم های علمی - آموزشی نمایش داده می شد .سینمای روباز باشگاه ملوان نیز اولین سینمای ایران بود که دارای امکان پذیرایی شام همزمان با پخش فیلم بوده و به همین دلیل دارای شش پردهء مجزا در شش جهت بوده است.

شرکت نفت ایران و انگلیس در آن زمان ، برای تهیه فیلم ، به طور مستقیم با کمپانی های مشهور فیلم سازی مانند «متروگلدوین مایر» ،‌ «کلمبیا» ، «فوکس قرن بیستم» ، «یونایتد آرتیستز» و«والت دیسنی» قرارداد بسته بود . به همین سبب برخی از فیلم هایی که در سینماهای لندن به نمایش درمی آمد ، گاهی همزمان در سینما تاج و سایر سینماهای کارمندی و کارگری شرکت نفت نیز نمایش داده می شد . اولین سینمای متعلق به بخش خصوصی که عموم مردم می توانستند از آن استفاده کنند در سال 1310 با نام «سینما شیرین» ساخته شد . این سینما به عنوان تنها سینمای غیردولتی آبادان در آن زمان ، سینمای مجهزی با دو طبقه سرپوشیده و یک سالن نمایش تابستانی بود ، بعد از جنگ جهانی دوم ، با افزون دو طبقة دیگر به ساختمان آن ، تبدیل به بزرگ ترین سینمای خوزستان - و بلکه ایران - شد .البته بعدها مدیران سینما رکس نیز قرار دادی با شرکت فیلم سازی فوکس قرن بیستم منعقد نمودند که بدین ترتیب مردم عادی آبادان نیز همزمان با مردم شهر نیویورک در ایالات متحدهء آمریکا و لندن در انگلستان قادر به تماشای آخرین فیلمهای هالیوودی شدند.

سینماهای آبادان اعم از سینماهای شرکت نفت و سایر سازمانها و چه سینماهای شخصی دارای درجه بندیهای متفاوت از عالی تا معمولی بودند که در سالنهای شرکتی این درجه بندی عالی تا معمولی کارکنان ارشد تا کارگران عادی را در بر می گرفت و در بخش خصوصی این رتبه بندی بستگی داشت به محل احداث این سالن ها در محلات مختلف و وضعیت معیشتی مردم آن محل ،مثلاً سینما نور در لین یک احمد آباد سینمایی معمولی محسوب می گردید و مشتریان این سینما نیز اغلب از عامهء مردم بودند ولی سینما سهیلا که در منطقهء امیری واقع بود دارای امکانات بیشتر و مجهزتر و مشتریان خاص بود.

پس از انقلاب فقط چند سالن سینمای محدود- به تعداد 6 سالن - فعال بودند که با شروع جنگ تحمیلی عراق ، همه سینماهای آبادان تعطیل شدند و همگی نیز در طول جنگ آسیب دیدند و تعدادی نیز به کلی ویران شدند . سینماهایی که در سالهای اخیر در آبادان بازگشایی شده عبارتند از سینما نفت(تاج)، سینما ایران، سینما آبادان، سینما پیروز ، سینمای تابستانی بریم، سینمای تابستانی باشگاه آبادان.

......هر چند که در حال حاضر عملاً فقط شاهد فعالیت سینما نفت (تاج سابق) در آبادان می باشیم ولی شهر آبادان همچنان به عنوان یک شهر هنری و هنرپرور مطرح می باشد و سینماگران بیشماری از جمله منوچهر طیاب(بزرگترین مستندساز جهان)ناصر تقوایی ،نجف دریابندی(دریا بندری)، حمید فرخ نژاد ،رویا افشار ،پیمان ماندگار و.... را تقدیم جامعهء سینمایی ایران نموده است.
انتهای پیام

* منبع: obadan.com