نور، صدا، تصوير از مولفه‌هايي است كه بر قدرت و نيرومندي اين رسانه افزوده است. به همين سبب مي گويند مطلوبيت در اين هنر به شكل تاثير گذاري پديدار است به اين معنا كه انسان مادي براساس تلاش و كوششي كه متحمل مي شود وجهي دريافت مي كند مقداري از اين وجه را به اتاقكي به نام گيشه مي دهد و از آن جا با تكه كاغذي كه بليت گفته مي شود وارد سالني مي شود كه نامش انتظار است. بعد از آن وارد سالن ديگري مي شود كه فيلم به نمايش در مي آيد ؛ يعني نور، صدا، رنگ و تمام قابليت هاي سمعي و بصري آن انسان را كه حال، مخاطب نام دارد تحت سيطره خود قرار مي دهد و او را از دنياي بيرون از سالن ايزوله (جدا) مي كند. 
حدود دو ساعت اين جريان سير مي كند. فيلم تمام مي شود و مخاطب از سالن تاريك نمايش، بيرون مي‌آيد. كه نقطه بررسي و ارزيابي «مطلوبيت» همان زمان است، به طوري كه اگر گزارشگري از مخاطبان فيلم بخواهد نظرشان را راجع به اتفاقات داخل سالن نمايش اظهار كنند، بهترين و مطلوب‌ترين خروجي فكر و برداشت آنان منعكس مي شود. ويژگي اشاره شده، بخشي از ويژگي‌هاي اين رسانه نيرومند است.
نقش سينما در تغيير رفتارهاي اجتماعي جامعه را مي توان در سال هاي دور در جنوب كشورمان بررسي كرد ؛ در شهر آبادان، شهري در جنوب ايران. اين شهر پيش از نفت سكنه چنداني نداشت، نفت صنعت را آورد، صنعت مردم را و شهر وسعت گرفت. در آن مقطع زماني وجود پالايشگاه نفت منبع درآمدي بود. با توجه به شرايط اجتماعي، مردم از اقصانقاط كشور براي اشتغال به كار و بهره مندي از مزايايي كه صنعت نفت فراهم مي كرد، مثل خانه شركت نفتي، جيره و امكانات رفاهي به آبادان مهاجرت مي كردند. از اين رو بود كه فرهنگ شهر مجموعه اي از تمام فرهنگ‌هاي موجود در سطح كشور را در بر داشت و از سوي ديگر فعال بودن پالايشگاه نفت، موجب تجمع نيروهاي متخصص نفت انگليسي در آن شهر شده بود.
 
آنان براي ايجاد رفاه و دور نشدن از چرخه ي پيشرفت و تحولات درون كشور خود، سينما را در مطلوب ترين شرايط با سالن هاي نمايش دهنده در آن زمان در شهر آبادان تاسيس كردند. و در آن دهه، هرشب فيلم هايي را به نمايش در مي آوردند كه شب قبل در لندن پخش مي شد. اشاعه و ترويج اين فرهنگ رفته رفته در فرهنگ خودي رخنه كرد به طوري كه در ساختار اجتماعي آن شهر (آبادان) تاثيرات قابل توجهي ايجاد كرد.
جدا از بررسي مسايل منفي، سينما پنجره اي به دنياي بيرون از شهر و به كشورهايي گشود كه زمينه ي توسعه در آن ها فراهم شده بود و با شتاب و ضرب آهنگ بالا به پيش مي رفت، حاصل انعكاس و انتقال اين اتفاقات در اذهان عمومي «شهر آبادان » به ويژه براي قشر جوان سمت و سويي به ارمغان آورد و سرانجام تاثيرات رسانه سينما به يك آرمان مبدل شد و منجر به ظهور هنرمنداني گرديد كه از آن ميان مي توان به ناصرتقوايي، امير نادري و منوچهر محمدي اشاره كرد. به تعبيري معلول علتي به نام تاثير گذاري سينما بر شخصيت آدم هاي آن شهر ماجراجو و پر جنب و جوش بوده است. 

گفتني است، ناصر تقوايي در سال 1382 در جشنواره فيلم نفت كه در شهر اهواز برگزار شد، ضمن ابراز خاطرات و دل‌مشغولي‌هاي ذهني‌اش نسبت به محل پرورش خود « آبادان» و تاثير پذيري از هنر سينما به دل نگراني هايي در حوزه پرورش نسل جواني كه ويژگي مرزنشيني از يك سو به عنوان عاملي كه مي تواند آسيب پذير باشد و از سوي ديگر جاذبه هاي سينما و نقشي كه در جهت بهبود بخشيدن به اين شرايط مي تواند داشته باشد پرداخت. از نقش هنر سينما در تغييرات اجتماعي گفته ها بي حد است. 
در ذكر تاثيرات اين رسانه نيرومند و تاثير گذار اشاره اي هم داريم به تغيير و تحولاتي كه در ديگر جوامع به وجود آورده است و حتي گاهي با سبكي خاص همراه بوده است. مثل سينماي نئورئاليسم ايتاليا. بعد از جنگ جهاني دوم و آثار مخربي كه ناشي از اين جنگ در كشور ايتاليا باقي ماند پديده اي به وجود آمد به نام سينماي« نئورئاليسم » كه در تعريف آن آمده است از پلاتوهاي پرهزينه و با شكوه بيرون بياييم و از لوكس گرايي و حاشيه رفتن و واقعيت را پنهان كردن دور شويم، دوربين هاي فيلمبرداري را به عمق كوچه و پس كوچه ها ي شهر ببريم و ثبت و ضبط كنيم، آن واقعه تلخ و اتفاقاتي را كه مولود جنگ بوده و از فقر، درماندگي و بيچارگي مردم كه جنگ براي آن ها به بار آورده بگوييم. 

در اين جا نيز باز هنر سينما به عنوان وسيله‌اي كه به طور عميق و شگرف وارد لايه هاي پنهان و دور از دسترس مخاطبان و حتي مسوولان تصميم گيرنده مي شود، مطرح است. به گفته ي بزرگي از دنياي سينما فيلم « برشي از زندگي است ». آنچه تاكنون نگارش شد همه براي تعيين نقش، جاذبه و تاثيراتي بوده است كه سينما در تغيير نگرش و رفتار اجتماعي جامعه مي تواند داشته باشد.

* رييس روابط عمومي شركت نفت فلات قاره ايران

تاريخ سينما در آبادان *

آبادان ، قلب تپنده صنعت نفت ايران ، از همان سال هاي آغازين پيدايش نفت ، به سبب حضور گروه هاي مختلف مهندسين ، تكنسين ها وكارگران خارجي كه در صنايع نفتي به كار گمارده شده بودند ، از سال ها قبل از تأسيس و ايجاد سالن هاي رسمي سينما ، شاهد نمايش فيلم هاي صامتي بود كه در مكان هاي پراكنده مثل توقفگاه هاي اتومبيل و باغ ها با قيمت نازل براي مردم به نمايش در مي آمد و نيز كارمندان انگليسي شركت نفت آن زمان ،‌ گهگاه با خودروهاي سيار در گوشه و كنار شهر مستقر مي شدند و به نمايش فيلم هاي كوتاه بهداشتي و تبليغاتي مي پرداختند . در آبادان عمر سينما تقريباً برابر عمر پالايشگاه عظيم نفت (1287) است .در بولتن اولين جشنوارهء فيلم نفت آمده است كه :

«به موازات گسترش تأسيسات صنعت نفت و همگام با آن گسترش شهر و افزايش جمعيت ، در كمتر از 65 سال ، آبادان با داشتن 13 سالن سينماي عمومي و بيش از 6 سينما متعلق به شركت ملي نفت ايران ، داراي بيشترين سالن هاي سينما در استان خوزستان و به احتمال زياد بين شهرهاي ايران - بعد از تهران - شد كه البته با گذشت زمان از شمار اين سينماها كاسته شد»

 
در حالي كه طبق بررسي ها و پژوهشهاي معتبر اين برآورد خالي از اشكال نيست چرا كه در اين آمار ، سه سالن سينماهاي مربوط به نيروي دريايي از جمله سالن لوكس و مجلل باشگاه ملوان در بوارده جنوبي و نيز سينماي كوچك گمرك ،سينماي ارامنه و چند سينماي ديگر در نظر گرفته نشده است و با لحاظ نمودن اين سينماها ،آبادان داراي 28 سينماي كوچك و بزرگ بوده كه در ميان تمامي شهرهاي ايران بعد از تهران بالاترين رتبه را دارا بوده است.در كتاب آمار ايران در سال 1353 خورشيدي كه زير نظر سازمان برنامه و بودجهء كشور چاپ و منتشر مي گرديد ،آمار سالنهاي سينماي چند شهر بزرگ كشور بدينگونه نوشته شده است :

1-تهران 39 سينما 2-آبادان 28 سينما 3-شيراز 9 سينما 4-اصفهان 4سينما 5-مشهد 4 سينما.

  همزمان با شروع پروژه ساختماني پالايشگاه نفت ، انگليسي ها محلي براي نمايش فيلم احداث كردند و با دستگاه آپاراتي كه از انگلستان آورده بودند ، تقريباً به طور منظم به نمايش فيلم هايي به زبان اصلي پرداختند .اولين سالن سينماي آبادان كه بطور منظم و مرتب در آن فيلم نمايش داده شد ،سالن سينماي انگليسيها در محل پتروشيمي فعلي ابادان بوده است كه بعدها با ساخته شدن سالن سينما تاج اين سالن را كارمندان ارشد انگليسي به كارگران هندي تحويل دادند و اين سينما كه تا سه سال پيش هنوز هم بقاياي آن باقي بود ،به سينما هنديها مشهور گشت.اين سالن كه سوله اي ساده بود و فقط فيلمهاي صامت در آن نمايش داده ميشد داراي يك پيانوي مارك korg بود كه اين پيانو نيز تا سه سال پيش وجود داشت ولي به دلايل نا معلومي!!! ناپديد گرديد. يك افسر هندي كه نواختن پيانو را در نيروي دريايي انگلستان آموخته بود در هنگام پخش اين فيلمهاي صامت وظيفهء نوازندگي و ارائه موزيك مطابق با حال و هواي فيلم را داشت. اولين فيلمي نيز كه در اين سينما به نمايش در آمد فيلم سينمايي ميمون وحشي بوده است .

از اولين سالن نمايش ، نه فقط مردم شهر بلكه كارگران ايراني و هندي شركت نيز حق استفاده نداشتند ، البته انگليسي ها گهگاه در مناطق مختلف شهر با آپارات سيار فيلم هاي خبري بهداشتي و تبليغاتي به زبان اصلي نمايش مي دادند كه اگر چه مردم چيزي از فيلم ها دستگيرشان نمي شد ولي به محل نمايش هجوم       مي بردند . اين سينماي سيار معمولاً در محل قرنطينه (محل سابق اداره بهداشت در كنار اروند رود) و حياط دبيرستان رازي تشكيل مي شد .يكي از كارگران ايراني كه براي پخش اين فيلمها و به عنوان آپاراتچي استخدام گرديده بود و تا كنون در قيد حيات مي باشد و مردم آبادان به مناسبت شغلش او را عبدا... فيلمي مي ناميدند در حال حاضر در بازار جمشيد آباد مشغول كار و كسب است.

با پايان يافتن كارهاي ساختماني پالايشگاه و نزديك شدن زمان بهره برداري،انگليسي ها در كنار ساير امكانات و تسهيلات رفاهي نظير خانه هاي مجلل و مشجر ، بيمارستانها ، فروشگاه هاي بزرگ ، باشگاه هاي قايق راني ، اسب دواني ، گلف و استخر، در محل نزديك منازل سازماني رؤسا و كارمندان عالي رتبه شركت باشگاهي ورزشي و تفريحي به نام «جيم خانه» ساختند كه مدت ها در آنجا فيلم نمايش     مي دادند . پيش از جنگ جهاني دوم ، در شرق آبادان ، در نزديكي محله بوارده جنوبي ، سينماي مجللي با آجر نسوز قرمز رنگ (موسوم به آجر لندني) ساخته شده بود كه در سال 1323 با نام سينما تاج افتتاح شد و محل اجراي نمايش و كنسرت هاي بزرگ نيز بود .

سينما تاج با 1178 نفر گنجايش ، تا مدت هاي طولاني فقط در انحصار رؤسا و كاركنان شركت قرار داشت .ساختمان سينما تاج كه به شكل شير نشسته ساخته شده بود ،دقيقاً به شكل كلاه ملكهء انگلستان طراحي شده است.

 با گسترش پالايشگاه ، براي كارمندان و كارگران ايراني و هندي شركت نيز چند سالن سينما تأسيس گرديد . سينماي باشگاه نفت آبادان با دو سالن در منطقه بهمنشير ساخته شد . سالن زمستاني 700 نفر و محوطة تابستاني آن 1500 نفر گنجايش داشت و ويژة استفاده كارگران شركت نفت و اعضاي خانوادة آنان بود .

سينماي باشگاه  گلستان نيز با 200 نفر گنجايش در منطقه بريم و سينماي تابستاني بريم (انكس) با 1000 نفر گنجايش براي استفاده كارمندان شركت نفت و اعضاي خانواده آنان (كه عضو باشگاه بودند) تأسيس شده بود . سينماي باشگاه نفت پيروز با 700- 600 نفر گنجايش آخرين سينماي شركتي بود كه ويژه كارگران ساخته شد و سالن نمايش دانشكده نفت نيز متعلق به شركت نفت بود كه در آنجا بيشتر فيلم هاي علمي - آموزشي نمايش داده مي شد .سينماي روباز باشگاه ملوان نيز اولين سينماي ايران بود كه داراي امكان پذيرايي شام همزمان با پخش فيلم بوده و به همين دليل داراي شش پردهء مجزا در شش جهت بوده است.

شركت نفت ايران و انگليس در آن زمان ، براي تهيه فيلم ، به طور مستقيم با كمپاني هاي مشهور فيلم سازي مانند «متروگلدوين ماير» ،‌ «كلمبيا» ، «فوكس قرن بيستم» ، «يونايتد آرتيستز» و«والت ديسني» قرارداد بسته بود . به همين سبب برخي از فيلم هايي كه در سينماهاي لندن به نمايش درمي آمد ، گاهي همزمان در سينما تاج و ساير سينماهاي كارمندي و كارگري شركت نفت نيز نمايش داده مي شد . اولين سينماي متعلق به بخش خصوصي كه عموم مردم مي توانستند از آن استفاده كنند در سال 1310 با نام «سينما شيرين» ساخته شد . اين سينما به عنوان تنها سينماي غيردولتي آبادان در آن زمان ، سينماي مجهزي با دو طبقه سرپوشيده و يك سالن نمايش تابستاني بود ، بعد از جنگ جهاني دوم ، با افزون دو طبقة ديگر به ساختمان آن ، تبديل به بزرگ ترين سينماي خوزستان - و بلكه ايران - شد .البته بعدها مديران سينما ركس نيز قرار دادي با شركت فيلم سازي فوكس قرن بيستم منعقد نمودند كه بدين ترتيب مردم عادي آبادان نيز همزمان با مردم شهر نيويورك در ايالات متحدهء آمريكا و لندن در انگلستان قادر به تماشاي آخرين فيلمهاي هاليوودي شدند.

سينماهاي آبادان اعم از سينماهاي شركت نفت و ساير سازمانها و چه سينماهاي شخصي داراي درجه بنديهاي متفاوت از عالي تا معمولي بودند كه در سالنهاي شركتي اين درجه بندي عالي تا معمولي كاركنان ارشد تا كارگران عادي را در بر مي گرفت و در بخش خصوصي اين رتبه بندي بستگي داشت به محل احداث اين سالن ها در محلات مختلف و وضعيت معيشتي مردم آن محل ،مثلاً سينما نور در لين يك احمد آباد سينمايي معمولي محسوب مي گرديد و مشتريان اين سينما نيز اغلب از عامهء مردم بودند ولي سينما سهيلا كه در منطقهء اميري واقع بود داراي امكانات بيشتر و مجهزتر و مشتريان خاص بود.

پس از انقلاب فقط چند سالن سينماي محدود- به تعداد 6 سالن - فعال بودند كه با شروع جنگ تحميلي عراق ، همه سينماهاي آبادان تعطيل شدند و همگي نيز در طول جنگ آسيب ديدند و تعدادي نيز به كلي ويران شدند . سينماهايي كه در سالهاي اخير در آبادان بازگشايي شده عبارتند از سينما نفت(تاج)، سينما ايران، سينما آبادان، سينما پيروز ، سينماي تابستاني بريم، سينماي تابستاني باشگاه آبادان.

......هر چند كه در حال حاضر عملاً فقط شاهد فعاليت سينما نفت (تاج سابق) در آبادان مي باشيم ولي شهر آبادان همچنان به عنوان يك شهر هنري و هنرپرور مطرح مي باشد و سينماگران بيشماري از جمله منوچهر طياب(بزرگترين مستندساز جهان)ناصر تقوايي ،نجف دريابندي(دريا بندري)، حميد فرخ نژاد ،رويا افشار ،پيمان ماندگار و.... را تقديم جامعهء سينمايي ايران نموده است.
انتهاي پيام

* منبع: obadan.com