تلکس نفت نيوز: نقش استانداردها در صنعت نفت
یکشنبه، 26 مهر 1388 - 20:25     کد خبر: 6782

انديشه تشكيل سازمان بين‌المللي استاندارد( ISO ) در سال 1946ميلادي(1325شمسي) بين رؤساي بيست ­و پنج كشور در لندن شكل گرفت و اين سازمان در 24فوريه سال1947ميلادي(1326هجري شمسي) تاسيس گرديد و اين فدراسيون متشكل از موسسات استانداردملي 130 كشور بزرگ وكوچك جهان(درحال توسعه وپيشرفته)بوده و مقر اين سازمان در ژنو(سوييس) مي‌باشد.

انديشه تشكيل سازمان بين‌المللي استاندارد(  ISO ) در سال 1946ميلادي(1325شمسي) بين رؤساي بيست ¬و پنج كشور در لندن شكل گرفت و اين سازمان در 24فوريه سال1947ميلادي(1326هجري شمسي) تاسيس گرديد و اين فدراسيون متشكل از موسسات استانداردملي 130 كشور بزرگ وكوچك جهان(درحال توسعه وپيشرفته)بوده و مقر اين سازمان در ژنو(سوييس) مي‌باشد.
مجمع عمومي سازمان بين‌المللي استاندارد در سال 1961، مقرر داشت كه از سال 1970، چهاردهم اكتبر هرسال، به نام« روز جهاني استاندارد» تعيين و نامگذاري شود. اين امر با استقبال سازمان ملل مواجه شد تا اهميت و ارزش فوق العاده« استاندارد» براي جهانيان آشكار گردد.
چهاردهم اكتبر امسال2009(«روز جهاني استاندارد») مقارن بابيست دوم مهرماه 1388شمسي بوده واز آنجا كه در آستانه 22مهرماه قرار گرفته ايم به همين بهانه، جهت تبيين  وتعريف  وشناخت همه جانبه «استاندارد» ،چگونگي تكوين اين انديشه وعملياتي شدن اين ايده و جايگاه شامخ اين موضوع ونقش كليدي وحياتي "استاندارد"در توليدواقتصاد و اجتماع وصنايع گوناگون از جمله «صنعت نفت» بر آن شديم در حد وسع وبضاعت علمي وتحقيقي خويش،مطالبي رابه محضر انديشمندان وعلاقه مندان اين موضوع ،تقديم نماييم.باشد كه قبول افتد يا در نظر آيد.

درخصوص تبيين وتعريف استاندارد از جانب صاحبنظران و اساتيد مديريت،علي الخصوص انديشمندان حوزه مديريت صنعتي،تعاريف گوناگوني بيان گرديده كه همگي گويا ومويد اين مطلب است كه «استاندارد» راهي ميانبر وسريع السير وكاتاليزوري در فرآيند ايجاد نظم وساماندهي وهماهنگي و شاهرگ حياتي كيفيت توليد و مطلوبيت صنعتي و ارتقاء تراز رفاه اجتماعي مي باشد:

* از ديدگاه علمي« استاندارد كردن» به معناي ايجاد نظم در رشته اي از فعاليت هاي عمومي و يا تخصصي است كه بتواند صرفه جويي اقتصادي، حفظ سلامتي و ايمني عمومي، انجام صحيح محاسبات فني، يكنواختي و هماهنگ سازي، گسترش مبادلات بازرگاني، تسهيل ارتباطات و گردش صحيح اطلاعات و توسعه را به دنبال داشته باشد. اين نظم بصورت قانون، قاعده ، معيار و اصل، توسط گروهي از افراد ذينفع و علاقمند، تدوين و تحت عنوان ملاكي به نام« استاندارد» عرضه مي شود.
* اندازهٔ معمول هر چيز را كه بر پايه قرارداد، سنت يا تصميم سازماني، مبنا و ملاك وپيمانه اندازه‌گيري درنظر گرفته شده است را «استاندارد» مي‌گويند.
 
*«استاندارد» عبارت است از نظمي مبتني بر نتايج ثابت علوم، فنون و تجارب بشري، كه بصورت قواعد، مقررات و نظامهايي به منظور ايجاد هماهنگي و وحدت رويه افزايش ميزان تفاهم، تسهيل ارتباطات، توسعه صنعت، صرفه‌جويي در اقتصاد ملي، حفظ سلامت و ايمني عمومي، گسترش مبادلات بازرگاني داخلي و خارجي و ... به كار مي‌رود.

دستيابي به كيفيت مطلوب در توليد يك فرآورده يا خدمت در صنايع مختلف و مؤسسات گوناگون نيازمند شناخت و بكارگيري استانداردهاي تدوين شده درباره آن فعاليت است.


امتحان و آزمايش و آزمايشگاه و گزينش و آزمون از مولفه هاي بسيار مهم دغدغه انگيز فطرت بشري است كه همواره او را در معرض «چه بايد كرد ها»قرار داده است.
«مقدار و چگونگي آن مقدار» از پگاه آفرينش و حضور ابوالبشر برروي صفحه هستي هميشه مكمل و متمم و همجوار هم بوده اند و هستند و خواهند بود كه امروزه از «مقدار» تحت عنوان «كميت يا(QUANTITY)و از «چگونگي مقدار» تحت عنوان «كيفيت و چيستي» يا(QUALITY) تعبير واستعمال ميشود وقدما درحكمتهاي عملي و نظري و اموزشي خويش از آن، به اسم «چقدر و چگونه» ياد نموده اند و قدمت و عمراين دو مؤلفه همزاد بشر و هم سن زمين و زمان است.
آغازيدن سخن در مورد آزمايش و آزمايشگاه و تجربه به ايستگاه اوليه و نخستين، محتاج است وبلكه سخت محتاج است! كه نميشود و نميتوان گفت: نقطه آغازين اين مهم- كه به پيش زمينه اي نياز نداشته باشد ـ كدام است و كجاست ؟؟؟!!!
اگر چه بشر همواره از راه ديدن و شنيدن و حواس چندگانه بشري و از سر چشمه فطري و تفكري خويش ـ كه مميز پر رنگ بين انسان و حيوان است ـ تفكر و تدبر را شروع نموده ليكن در يك دوره و برهه، پروژه وسيع و عميق« تفكر و انديشه» خاتمه نيافته، بلكه اين ميراث عظيم انساني «فكر و انديشه» و سير در حوادث طبيعت و جامعه و درون و برون پيكره انساني در هر دوره به فراخور قلمرو و فكر و انديشه  و خرد ورزي توسعه يافته وبا تكامل تدريجي ونسبي به دوره هاي بعد منتقل شده است و به اصطلاح « تجربه» خواه شكست و تلخ كامي و خواه موفقيت و شور و نشاط، همواره چراغ و كوكب و روشنايي وراهنماي افق آينده است، اي بسا پيروزيها و فتوحات فكري و فيزيكي از دل و بطن شكستها و مغلوبيتهاي گذشته بيرون كشيده شده و به بشر و جوامع بشري هديت شده است كه از آن تحت عنوان «تجربه» ياد مي شود.


علم محض و مجرد و تئوريك، اگر چه از فضيلت و نورانيت خاصي بر خوردار است اما بدون استفاده و استعمال «تجربه» رهي به دهي نمي برد و عقيم و ايستا و فرورفتني و فرو كاستني است. همچنان كه تنها تكيه و توكل به «تجربه» بدون عنايت به ستون فقرات ان يعني« تئوريجات و علم محض و حقيقت » منجر به تنگ نظري فكري و كليشه گرايي و تكرار پرستي ميشود و هر گونه خلاقيت و كشف و استخراج فكري را ناهموار و دشخوارمي نمايد.
اگر چه بسياري از انديشمندان و وزنه هاي گرانسنگ عرصه تفكرو تامل و تدبير، هيچ مرزي را بين دانش و تجربه به رسميت نمي شناسند اما بنا به سنن ديرين و اجتماعي و فرهنگي ـ كه همچون رشته سلسه اعصاب در تار پود پيكره جامعه انساني گسترده شده و ريشه دوانيده ـ معمولا علم ودانش را در مقوله اي ديگر مي نهند وتجربه را درجايگاهي ديگر وامي نشانندو هزارو يك البته اين دو را مكمل و متمم ووا مدار همديگر مي خوانند.

 با عنايت به جايگاه ونقش بسيار موثر«استاندارد» در استحكام وبهينه سازي زنجيره  ممتدتوليد-توزيع ومصرف كالاها وخدمات در زندگي بشر ودرنتيجه ايجاد رفاه وتسهيلات واستفاده مطلوب ومقرون به صرفه ازتركيب وتلفيق عوامل توليد(نيروي انساني-سرمايه اقتصادي ومنابع طبيعي ومديريت به كارگيري اين منابع) و ساختن دنيايي سرشار از نشاط وشادابي معنوي ومادي وروحي و رواني با كمترين آسيبها ونگرانيها وتنشهاي فردي واجتماعي و حداكثربرخورداري وبهره مندي سازنده  انسان از موهبتهاي الهي-طبيعي ومحفوظ ماندن اكوسيستم اجتماع ومحيط زيست گياهي وجانوري وهزار ويك دليل وبرهان موجه ديگر، اين سوژه  يعني موضوع بسيار مهم« استاندارد»از قضاياي خيلي مهم واساسي وسرنوشت ساز به شمار ميرود.

سخن راندن پيرامون اهميت وجايگاه شامخ مقوله« استاندارد» يك  تعارف خشك و بي روح وشعارتبليغاتي وتفنني ودهن پركن نيست بلكه عامل نيرومندي است كه با جان ومال وسلامتي وحيات افراد جامعه ودر نتيجه باتوليدو اقتصاد واقتدار وجايگاه بين المللي ملتها وكشورها سروكار دارد وشاخصي جهت تعيين رتبه وموقعيت وتراز دولتهاو پارامترهاي سرانه ملتها اعم از فرهنگ،آموزش،بهداشت ،تغذيه وتوزيع امكانات ورفاه وتسهيلات ملي و اجتماعي محسوب ميگردد. 
سوابق تاريخي وآثار موجود در موزه ها و توجه به آثار باستاني گوناگون، حكايت از اين  واقعيت  ريشه دار و بسيار مهم دارد كه كيفيت مطلوب كالا وانجام صحيح خدمت از زمان آشنايي انسان با كميت و خواص اشياء همراه او بوده است.

زمانيكه توليد با استفاده از ابزارهاي سنتي انجام ميگرفت تعيين كيفيت وتشخيص عيار مرغوبيت آن كار چندان مشكلي نبوده است چراكه پي بردن به كيفيت توليد وخدمت با استفاده از حواس پنجگانه ميسر مينمود،اما با پيشرفت علوم وتكنولوزي،افزايش جمعيت وبالا رفتن مصرف،ضرورت توليد انبوه ودر نتيجه جايگزين شدن ماشين به جاي انسان وابزار دستي،ديگر سنجش كيفيت با استفاده از حواس پنجگانه وبدون داشتن آزمايشگاه كيفيت سنجي وابزار وتواناييهاي فني امكان پذير نبود.توجه به كيفيت كالا وخدمات،ضرورت ايجاد سازمانها ونهادهايي را در راستاي تعيين وتشخيص بهينه كيفيت وعيار مرغوبيت را ايجاب مينمايد.
از آن جاكه ازمايشگاهاي صنعتي - آن هم ازمايشگاه نفت ـ از لحاظ ايمني و سلامتي كاركنان و تجهيزات و بازدهي و كارائي ان مجموعه بسيار حائض توجه و اهميت است، نخستين گام در استفاده ازدستورالعملهاي استاندارد، ابزار شناسي و در كنار آن،آموختن مطالب ايمني وحفاظت فني وزيست محيطي(  HSE  )ميباشد..
چه بسا دستگاهها و تجهيزات پر بازده و كارآمدي هستند كه شبانه روز در محيط آزمايشگاه با آنها سروكار داريم ولي مكانيزم وعملكرد انها وشايد اسم و رسم آنها را به درستي نمي دانيم و نمي شناسيم.
چه بسا حلالهاي شيميايي بسيار مفيد و گره گشا در آزمايشگاههاي نفت خام ومشتقات نفتي موجودند كه فقط به شناخت آنها با اسم تجارتي ـ آن هم ناقص و شكسته ـ اكتفا نموده ايم ولي متاسفانه بيوگرافي فيزيكي و شيميايي و بالتبع شرايط ودستور العمل استاندارد نگهداري واستعمال آن مجهول بوده و اين يك تراژدي ناگوار به شمار مي آيد.
براي رفع اين نقيصه حتي الامكان تلاش گرديده كه كليه تجهيزات و ابزار و دستگاههايي كه در آزمايشگاه شيميايي (علي الخصوص نفت خام )كاربرد دارند تك به تك با تهيه تصوير و شكل و قيافه در كتب استاندارد معتبر نفتي معرفي و ارائه شوند.
 هم چنين حلالهايي كه در آزمايشگاه - بدون وجود آنان بايد دست روي دست گذاشت وسر در جيب مصيبت فرو برد ـ با ذكر نام آيوپاك و تجارتي و شرح خصوصيات فيزيكي و شيميايي و متدهاي نگهداري آن،معرفي گرديده اند.
 در استانداردهاي مربوط به مبحث ظريف «اندازه گيريMEASURMENT»  »مباحثي از قبيل گرد كردن ارقام واعداد حاصل از نتايج ازمايش ـ انواع خطاها و روشهاي آماري جهت كنترل كيفي و مسئله «دقت»در ثبت وگزارش وتفسير نتايج و تقسيم بندي مواد و خصوصيات آنها و تعاريف مقدماتي ولي بسيار اساسي ومهم بازگو گرديده تا با افقي جديد به مسايل نگريسته شود.
بحث استاندارد و استاندارد شناسي يكي از اركان بسيار مهم آزمايشگاه و بخصوص آزمايشگاه نفت و فرآورده هاي نفتي مي باشد كه به مثابه قانون اساسي حاكم در هر كشور و مملكت به شمار مي رود و اگر قانون اساسي ميثاق هر ملت با ايده آلهاو آرمانها وارزشها و خواسته ها و مطلوبيت هاي آنان است، استاندارد هم براي آزمايشگران چنين جايگاه وپايگاه با شوكت و حشمتي را به خود اختصاص مي دهد.
به عقيده شخصي اين حقير، ضعف و عيب استانداردها، قالبي بار آوردن شيميست ها و دستياران آنان است و تا اندازه اي پايه استدلالي آنان سخت چوبين است چرا كه به هر مورد سئوال برانگيز علمي بر مي خوريم عده اي بي مقدمه وبدون درنگ،في الفور، اظهارو بيان مي دارند كه: استاندارد چنين و چنان مجوزي را صادر نموده و ريشه و اساس كار را فقط و فقط در دستور العمل هاي استاندارد محدود ومنقبض مي نمايند و اينجاست كه تا حدودي عرصه جولان تفكر و انديشه و خلاقيت و نوآوري و ابداع، تنگ و تنگ تر مي گردد.
ناگفته پيداست استانداردها و دستورالعمل هاي آنان همه و همه از پشتوانه هاي مستحكم علمي و حقيقتي برخوردار ند و راقم ومصدر دستورالعمل استاندارد ها براساس و پايه تئوريها و لحاظ نمودن تجربيات ارزشمند كيمياگران علم و دانش و تا اندازه اي دخيل نمودن مسايل اقتصادي و شايداندكي چاشني سياسي گفته هاي خويش را رقم زده و نسخه اي پيچيده است.
 در فرهنگ مردم اين سرزمين(ايران اسلامي) توجه به استاندارد ،به گذشته اي بسيار كهن باز مي گردد به نحوي كه به سادگي وبدون تعصبهاي كور وگره خورده با عشق وعقده، مي توان در آثار علمي، تاريخي و اجتماعي باقيمانده از قرون متمادي، سابقه وبقايا و شواهد آن را بصورتي هويدا مشاهده نمود ليكن حركت نظام يافته و مدون آن مربوط به قرون اخير است.


اولين حركت نظام مند در ارتباط با استاندارد و استاندارد نويسي در ايران با تصويب قانون اوزان و مقياسها در سال 1304 هجري خورشيدي آغاز گرديد و در زمستان 1332 به لحاظ ضرورت تعيين ويژگي هاي كالاها و توجه توليد كنندگان و وارد كنندگان به اهميت كالاهاي استاندارد شده، تشكيلاتي براي تهيه و تدوين استانداردهاي ملي بويژه نظارت بر كيفبت كالاهاي صادراتي و وارداتي بصورت يك اداره در وزارت بازرگاني وقت، ايجاد شد. در سال 1339 خورشيدي با تصويب قانون تاسيس «موسسه استاندارد ايران» كار رسمي اين موسسه نوپا در چهارچوب اهداف و مسئوليتهاي تعيين شده در اين قانون ادامه يافت و بالاخره در سال 1344 عبارت «تحقيقات صنعتي» نيز به نام «موسسه استاندارد» افزوده شد و عملا « اداره استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران» جان و پا گرفت....

تدوين وگرد آوري: مهندس بهرام خواجه احمدي
مهندس ارشد ناظر برصادرات نفت خام - جانشين رييس منطقه 3 اداره كل نظارت بر صادرات ومبادلات مواد نفتي

براي دانلود متن كامل اين مقاله
اينجا را كليك كنيد.


برگشت به تلکس خبرها